Greenpeace: PFAS in kraanwater Noord- en Zuid-Holland ver boven RIVM-richtwaarde

Leestijd: ongeveer 7 minuten · bijgewerkt op 26 september 2026 met berichtgeving van NOS, Rijnmond, RD, NPO Radio 1 en PWN

Greenpeace publiceerde deze week een analyse van de PFAS-metingen van alle tien Nederlandse drinkwaterbedrijven. De conclusie: in bijna heel Noord-Holland zit meer PFAS in het kraanwater dan het RIVM verstandig acht, en ook Zuid-Holland scoort opvallend hoog. Hieronder lees je wat er precies is gevonden, wat waterbedrijven en het RIVM erover zeggen, hoe dit zich verhoudt tot de rest van Europa, en vooral: wat het voor jouw eigen kraan betekent — en of je daadwerkelijk een filter nodig hebt.

1. Wat heeft Greenpeace gevonden?

Greenpeace verzamelde de openbare meetgegevens van de tien Nederlandse drinkwaterbedrijven — 183 winlocaties, gekoppeld aan 4.083 postcodegebieden — en legde die naast de gezondheidskundige advieswaarde van het RIVM. Daaruit blijkt dat een aanzienlijk deel van het Nederlandse drinkwater boven die advieswaarde uitkomt — met Noord- en Zuid-Holland als duidelijke koplopers. Sommige media noemen de situatie inmiddels “code oranje”: overal in Nederland blijft de PFAS-hoeveelheid ruimschoots onder de wettelijke EU-norm, maar de vraag is of dat genoeg is nu het RIVM een veel strengere gezondheidsnorm hanteert.

Vewin, de brancheorganisatie van de Nederlandse drinkwaterbedrijven, bevestigt dat de analyse is gebaseerd op bestaande, openbare meetdata — er is dus geen discussie over de cijfers zelf. De discussie gaat over wat ze betekenen.

2. Welke regio's scoren het slechtst?

Dat oppervlaktewater-gebieden er slecht uitspringen is geen toeval: Noord- en Zuid-Holland betrekken hun drinkwater grotendeels uit de Rijn, de Maas en het IJsselmeer — bronnen die PFAS meevoeren vanuit industrie en landbouw stroomopwaarts, deels van buiten onze landsgrenzen. Grondwatergebieden zoals Brabant, Groningen en Drenthe scoren traditioneel veel lager.

3. Richtwaarde versus wettelijke norm: het verschil uitgelegd

De verwarring in dit dossier zit vrijwel altijd in één zin: "het water voldoet aan alle wettelijke eisen." Dat klopt — en tegelijk zit het ruim boven wat het RIVM eigenlijk adviseert. Beide zijn waar, omdat het over twee verschillende grenzen gaat:

• Wettelijke Europese norm: 100 nanogram PFAS per liter. Hier blijft al het Nederlandse drinkwater ruim onder.
• RIVM-gezondheidsrichtwaarde: 4,4 nanogram per liter — bijna 25 keer strenger. Deze waarde is gebaseerd op nieuwere wetenschappelijke inzichten die pas beschikbaar kwamen ná het vaststellen van de Europese wettelijke norm, waaronder aanwijzingen dat PFAS het immuunsysteem aantasten.

Ter vergelijking: in het Franse dorp Villy, ook langs de Maas, werd vorig jaar een PFAS-concentratie gemeten van 2,7 microgram per liter — bijna 200 keer hoger dan de gemeten waarden in Zaandam en IJmuiden. Daar wordt al maanden geen kraanwater meer gedronken. De Nederlandse cijfers zijn een serieus signaal, maar relatief bezien geen uitschieter binnen Europa — elders langs dezelfde rivieren is de situatie aanzienlijk ernstiger.

4. Wat zeggen de waterbedrijven en het RIVM?

PWN en Waternet, de twee grootste drinkwaterbedrijven van Noord-Holland, erkennen dat de hoeveelheid PFAS in hun water omlaag moet. Ze benadrukken tegelijk dat het water gewoon voldoet aan alle wettelijke eisen en veilig is om te drinken. Vewin-woordvoerder Patricia van der Linden bevestigt: mensen hoeven geen flessenwater te gaan kopen. Ze plaatst wel een kanttekening: driekwart van iemands PFAS-inname komt via voeding, niet via drinkwater — de totale inname moet omlaag, en dat vraagt om actie op alle fronten.

PWN gaat op zijn eigen site nog een stap verder en stelt dat een huishoudelijk waterfilter "niet nodig is" en zelfs "nieuwe risico's kan introduceren", omdat bacteriën kunnen groeien in een filter dat onvoldoende wordt onderhouden. Dat laatste punt is technisch terecht — en we behandelen het eerlijk in de sectie hieronder over de vraag of je een filter nodig hebt.

Die rekening is intussen ook letterlijk een probleem: de Unie van Waterschappen stuurde de overheid een brandbrief over PFAS, nadat de gemiddelde drinkwaterrekening voor huishoudens de afgelopen tien jaar met meer dan 50% is gestegen — mede door investeringen in zwaardere zuiveringstechnieken. Op Europees niveau ligt er inmiddels een concreet voorstel: Nederland, Duitsland, Denemarken, Zweden en Noorwegen dienden gezamenlijk een restrictievoorstel in bij het Europees Agentschap voor chemische stoffen (ECHA) voor een breed PFAS-verbod. De Europese Commissie moet hier nog een definitief besluit over nemen — een proces van jaren, waar zowel Greenpeace als de waterbedrijven op aandringen om te versnellen.

Hoogleraar Annemarie van Wezel (Universiteit Utrecht, lid van de Gezondheidsraad) plaatst het in perspectief: aanvankelijk ging alle aandacht naar PFAS rond de Chemours-fabriek in Dordrecht, maar inmiddels is duidelijk dat vrijwel iedereen in Nederland te veel PFAS binnenkrijgt — via inademing, voeding én drinkwater. Een aanvullend rapport van de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT), half september gepubliceerd, waarschuwt bovendien dat PFAS-houdende pesticiden een groeiende bron van vervuiling van grond- en oppervlaktewater zijn — lees daarover meer in ons artikel over GenX en TFA.

5. Heb je hierdoor echt een filter nodig?

Een eerlijk antwoord verdient een eerlijke tegenvraag — en die is ook door officiele partijen gesteld. In het consumentenprogramma Radar concludeerden het RIVM en onderzoeksinstituut KWR dat een thuisfilter niet per se nodig is: het water voldoet overal aan de wettelijke norm, en drinkwater is maar goed voor circa 20 tot 25% van iemands totale PFAS-inname — de rest komt binnen via voeding en lucht. Wij vinden dat een valide punt en willen het niet wegpoetsen.

Wat die conclusie niet meeneemt:

• In regio's waar de richtwaarde 2 tot 3 keer wordt overschreden — zoals grote delen van Noord- en Zuid-Holland — weegt dat aandeel voor jou zwaarder dan het landelijk gemiddelde.
• “Voldoet aan de norm” zegt niets over lood in je eigen, oudere leidingen. Dat is een volledig ander risico dat geen enkele landelijke drinkwaternorm oplost — alleen filtratie of vervanging van de leiding doet dat.
• Voor zwangere vrouwen en jonge kinderen hanteert het RIVM zelf strengere voorzorg, juist omdat er geen veilige ondergrens voor PFAS en lood bestaat.

En het bacterie-argument van PWN? Dat een filtermateriaal dat lang vochtig blijft zonder te worden ververst een voedingsbodem kan worden voor bacteriën, klopt in theorie — voor elk merk filter, niet specifiek voor één product. Het is te ondervangen door het filterelement volgens schema te vervangen en het filter niet wekenlang ongebruikt te laten staan. Met normaal onderhoud is dit geen praktisch risico; we gaan er dieper op in bij welk waterfilter het beste tegen PFAS werkt.

6. Wat betekent dit voor jouw postcode?

Landelijke gemiddelden zeggen weinig over jouw eigen kraan. PFAS-niveaus verschillen sterk per waterbedrijf en per bron — Rijnwater en IJsselmeerwater scoren structureel hoger dan diep grondwater.

7. Wat kun je zelf doen?

PFAS uit de bron aanpakken kost jaren en gebeurt op beleidsniveau, niet aan je eigen kraan. Wat je wél zelf kunt regelen, is wat er nog ín je glas terechtkomt. Een goede carbon block-filter reduceert PFAS aantoonbaar, mits onafhankelijk getest.

De AquaGlassFilter heeft een volledig glazen behuizing, werkt op zwaartekracht en vereist geen installatie — ook geschikt voor huurwoningen in Zaandam, Alkmaar of Amsterdam. Bekijk de volledige NSF-testresultaten of ga direct naar het AquaGlassFilter.

8. Veelgestelde vragen