GenX en TFA in kraanwater: de PFAS die niemand bespreekt
GenX en TFA: de PFAS die niemand bespreekt
Iedereen kent PFOS en PFOA. Maar er zijn duizenden PFAS-varianten — waaronder korte-keten PFAS zoals GenX en TFA die moeilijker te filteren zijn en steeds vaker worden aangetroffen in Nederlands water.
De Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) waarschuwde half september dat jaarlijks minstens 21.000 kilo TFA vrijkomt via PFAS-houdende bestrijdingsmiddelen — het gebruik daarvan steeg van 250.000 kilo in 2022 naar 465.000 kilo in 2024. Het Ctgb, de toelatingsautoriteit voor bestrijdingsmiddelen, herbeoordeelt daarom 46 middelen met PFAS. Een besluit volgt uiterlijk april 2028; Denemarken verbood vergelijkbare middelen al eerder.
Lees ook het Greenpeace-onderzoek naar PFAS in kraanwater · Check je eigen postcode
PFAS: niet één stof maar duizenden
Wanneer mensen PFAS googelen lezen ze over PFOS en PFOA. Dat zijn de bekendste, meest bestudeerde en meest gereguleerde PFAS. Maar PFAS is een verzamelnaam voor meer dan 6.000 door mensen gemaakte chemische stoffen. Ze hebben één ding gemeen: een extreem stabiele koolstof-fluorbinding die praktisch niet afbreekt in het milieu.
De groep is ingedeeld op ketenlengte — het aantal koolstofatomen in het molecuul. Dit heeft directe gevolgen voor hoe gevaarlijk een stof is, hoe ver het zich verspreidt en hoe moeilijk het te filteren is.
Meest bekend, streng gereguleerd
Vervanger van PFOA, Dordrecht
Moeilijkst te filteren
Wat is GenX en waar komt het vandaan?
GenX is de handelsnaam voor hexafluoropropyleenoxide-dimeer-zuur (HFPO-DA), een korte-keten PFAS die door de Chemours-fabriek (voorheen DuPont) in Dordrecht werd ge\u00efntroduceerd als “veiliger” alternatief voor PFOA.
Het probleem: GenX bleek ook persistent en werd in hoge concentraties aangetroffen in de Merwede, het grondwater rondom de fabriek en het kraanwater van tienduizenden huishoudens in de regio.
Waterbedrijven die oppervlaktewater gebruiken uit de Maas, Waal en Merwede hebben structureel hogere GenX-blootstelling dan waterbedrijven met diep grondwater.
Wat is TFA en waarom is het zo problematisch?
TFA (trifluorazijnzuur) is een ultrakorte-keten PFAS — slechts twee koolstofatomen. Het ontstaat als afbraakproduct van bepaalde pesticiden en langere PFAS die worden verbrand of afgebroken. Daardoor zit TFA niet alleen in industrieel afvalwater maar ook in agrarische omgevingen — en dat aandeel groeit snel.
In West-Vlaanderen zijn TFA-concentraties gemeten tot 12 microgram per liter in oppervlaktewater — ruim boven de Nederlandse en Waalse richtwaarde. In Nederland worden in oppervlaktewater langs grote rivieren eveneens TFA-concentraties gemeten. TFA is officieel buiten het PFAS-verbodvoorstel van Nederland, Duitsland en Scandinavische landen gehouden vanwege technische redenen — niet omdat het veilig is.
Het filtreringsprobleem van TFA: TFA is zo klein dat het door de meeste actieve koolfilters glipt. Het molecuul is minder lipofiel dan langere PFAS en hecht minder goed aan koolstofoppervlakken. Omgekeerde osmose is momenteel de meest betrouwbare technologie om TFA te verwijderen.
Welk waterfilter verwijdert GenX en TFA?
Eerlijk: wat doet AquaGlassFilter met GenX en TFA?
AquaGlassFilter is gecertificeerd voor PFOS (>98% verwijdering) en PFOA (>96% verwijdering) via USEPA 537.1-2020. Dit zijn de klassieke langere-keten PFAS.
Voor GenX: carbon-block adsorptie is gedeeltelijk effectief voor middellange keten PFAS, maar we hebben geen specifiek testrapport voor GenX. Onze koolstoffiltratie zal GenX gedeeltelijk verwijderen maar de exacte percentages zijn niet gecertificeerd.
Voor TFA: carbon-block filters zijn beperkt effectief voor ultrakorte PFAS. Als TFA je primaire zorg is, is omgekeerde osmose momenteel de meest aanbevolen technologie. We zijn eerlijk over deze beperking.
Wij geloven dat eerlijkheid over filterbeperkingen essentieel is. Een waterfilter die claims maakt zonder publieke testdata beschermt je slechter dan een gecertificeerd filter dat transparant is over wat het wel en niet doet.
Wat betekent dit voor jou?
Per januari 2026 geldt een nieuwe Europese drinkwaternorm van maximaal 100 nanogram PFAS per liter voor een som van 20 specifieke PFAS. Nederlandse waterbedrijven hebben tot 2029 om aan deze norm te voldoen.
De EFSA publiceert naar verwachting in 2026 een veilige inname voor TFA. Dat kan leiden tot aanpassing van de normen en verhoogde druk op zowel drinkwaterbedrijven als de landbouwsector.
Veelgestelde vragen
Bronnen:
• Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) — PFAS-pesticiden en drinkwaterbescherming, september 2026
• Vewin — Aanpak bestrijdingsmiddelen in drinkwaterbronnen
• Drinkwaterplatform — PFAS in drinkwater
• NSF International — Rapport J-00355790
Meer lezen
Gecertificeerd voor PFOS en PFOA. Transparant over de rest.
Rapport J-00355790 · USEPA 537.1 · >98% PFOS · >96% PFOA · Glazen behuizing · Geen installatie
Bekijk AquaGlassFilter (€199) →