Waarom PFAS zich opstapelen in het lichaam

PFAS staan steeds vaker ter discussie vanwege hun langdurige aanwezigheid in het milieu en het menselijk lichaam. Veel mensen vragen zich af waarom deze stoffen zich kunnen opstapelen, zelfs wanneer de blootstelling relatief laag is. Om dat te begrijpen, is het nodig om te kijken naar wat PFAS precies zijn, hoe het lichaam ermee omgaat en waarom ‘een beetje, maar vaak’ toch relevant kan zijn.

Wat zijn PFAS?

PFAS is een verzamelnaam voor een grote groep door de mens gemaakte stoffen, voluit poly- en perfluoralkylstoffen. Ze worden sinds de jaren veertig toegepast vanwege hun water-, vet- en vuilafstotende eigenschappen. Denk aan toepassingen in coatings, textiel, verpakkingen, schuim voor brandbestrijding en industriële processen.

Wat PFAS bijzonder maakt, is hun chemische binding tussen koolstof en fluor. Deze binding is zeer sterk en breekt in de natuur nauwelijks af. Daardoor blijven PFAS langdurig aanwezig in bodem, water en lucht.

Waarom breekt het lichaam PFAS nauwelijks af?

Het menselijk lichaam is goed in het verwerken en uitscheiden van veel stoffen, maar PFAS vormen hierop een uitzondering. Door hun stabiele chemische structuur kunnen ze niet eenvoudig worden afgebroken door enzymen in de lever.

In plaats daarvan binden sommige PFAS zich aan eiwitten in het bloed en in organen. Hierdoor blijven ze langer in het lichaam aanwezig dan veel andere synthetische stoffen. Bij sommige veel onderzochte PFAS gaat het om verblijftijden van meerdere jaren voordat de hoeveelheid in het lichaam halveert.

Ophoping door herhaalde blootstelling

Ophoping betekent niet dat iemand in één keer grote hoeveelheden PFAS binnenkrijgt. Het gaat juist vaak om kleine hoeveelheden die regelmatig worden opgenomen. Denk aan dagelijks drinken van water, het eten van voedsel of contact met materialen waarin PFAS voorkomen.

Omdat de uitscheiding langzaam verloopt, kan nieuwe opname sneller plaatsvinden dan afvoer. Zo kan de totale hoeveelheid PFAS in het lichaam geleidelijk toenemen, zelfs wanneer elke afzonderlijke blootstelling laag is.

Belangrijke blootstellingsroutes

PFAS kunnen via verschillende routes het lichaam binnenkomen. Drinkwater is daar één van, maar niet de enige. Ook voeding speelt een rol, bijvoorbeeld via producten die in contact zijn geweest met PFAS-houdende materialen.

Daarnaast kunnen consumentenproducten bijdragen, zoals bepaalde soorten textiel, pannen of verpakkingen. De mate waarin dit gebeurt, verschilt per situatie en per stof.

Wat betekent ‘onder de norm’?

Bij PFAS in drinkwater wordt vaak gesproken over waarden ‘onder de norm’. Dit betekent dat gemeten concentraties onder de wettelijke grenswaarden liggen die door toezichthouders zijn vastgesteld.

Die normen zijn bedoeld als veiligheidskaders, maar ze zeggen niet dat er geen opname plaatsvindt. Ook onder de norm kan het lichaam PFAS binnenkrijgen. Omdat PFAS zich langzaam ophopen, kijken steeds meer instanties niet alleen naar afzonderlijke metingen, maar ook naar langdurige, cumulatieve blootstelling.

Waarom transparantie belangrijk is

Omdat PFAS onzichtbaar zijn en vaak in lage concentraties voorkomen, is transparantie over metingen en testen essentieel. Inzicht in testresultaten, gebruikte meetmethoden en certificeringen helpt consumenten om informatie te wegen en keuzes te maken.

Bij waterfilters en andere producten die met drinkwater te maken hebben, bieden openbaar toegankelijke testrapporten en certificaten context. Zo kan iemand zelf beoordelen wat er is getest en onder welke voorwaarden. Op de website van AquaGlassFilter worden deze gegevens bijvoorbeeld gebundeld op de pagina met testresultaten en certificaten.

PFAS en dagelijkse keuzes

Voor veel mensen draait het niet om paniek of acute risico’s, maar om het maken van bewuste keuzes op de lange termijn. Dat kan betekenen: beter begrijpen waar blootstelling vandaan komt en waar deze mogelijk te beperken is.

In het geval van drinkwater kiezen sommige huishoudens ervoor om aanvullende filtratie te gebruiken. Niet als vervanging van kraanwater, maar als extra stap binnen hun eigen afweging. Een voorbeeld daarvan is het gebruik van een zwaartekrachtfilter zoals het AquaGlassFilter, waarbij transparantie over testen centraal staat.

Wat je zelf kunt doen

• Informeer jezelf over mogelijke bronnen van PFAS in je omgeving.
• Lees testrapporten en certificaten in plaats van alleen claims.
• Varieer in voeding en herkomst waar mogelijk.
• Maak bewuste afwegingen rondom watergebruik in huis.

Veelgestelde vragen

Stapelen alle PFAS zich op dezelfde manier op?

Nee. Er bestaan duizenden PFAS-varianten. Sommige blijven langer in het lichaam dan andere.

Kan het lichaam PFAS volledig uitscheiden?

Uitscheiding is mogelijk, maar bij veel PFAS verloopt dit langzaam en over meerdere jaren.

Zijn PFAS alleen een probleem via drinkwater?

Nee. Drinkwater is één van de mogelijke blootstellingsroutes, naast voeding en producten.

Betekent ‘onder de norm’ dat het veilig is?

Onder de norm betekent dat wettelijke grenswaarden niet worden overschreden, maar het sluit opname niet uit.

Waarom worden PFAS ‘forever chemicals’ genoemd?

Omdat ze in het milieu en het lichaam zeer langzaam afbreken door hun sterke chemische bindingen.

PFAS laten zien hoe moderne chemie en langdurige blootstelling samenkomen. Door inzicht te krijgen in hoe deze stoffen zich gedragen in het lichaam, ontstaat ruimte voor nuchtere, geïnformeerde keuzes. Niet vanuit angst, maar vanuit begrip en transparantie.